भारत के लोक नृत्य :-
भारत अपनी विविध सांस्कृतिक विरासत के लिए प्रसिद्ध है, जिसमें हर राज्य में पाई जाने वाली कई पारंपरिक प्रथाएँ शामिल हैं। नृत्य एक प्रमुख सांस्कृतिक अभिव्यक्ति के रूप में सामने आता है, जो पूरे देश में कई नृत्य रूपों को प्रदर्शित करता है। इन नृत्यों को मोटे तौर पर दो शैलियों में वर्गीकृत किया जा सकता है: शास्त्रीय और लोक, प्रत्येक का अद्वितीय कलात्मक महत्व है।भारत के विभिन्न क्षेत्रों में समय के साथ विकसित होते इन नृत्यों पर स्थानीय परंपराओं का प्रभाव है। समाजों के विकास के समान, इन नृत्य रूपों ने विकास किया है और विशिष्ट विशेषताएं हासिल की हैं, जिससे वे सांस्कृतिक रूप से महत्वपूर्ण हो गए हैं। यह लेख भारत के लोक नृत्यों पर प्रकाश डालता है। लोक नृत्य क्षेत्र-विशिष्ट होते हैं, जो सदियों से चली आ रही विरासत को आगे बढ़ाते हैं और हमारे ऐतिहासिक आख्यानों में अंतर्दृष्टि प्रदान करते हैं। वे विशेष धर्मों या समुदायों की पहचान और गरिमा को दर्शाते हैं
लोक नृत्य
आंध्र प्रदेश
- कुचिपुड़ी
- विलासिनी नाट्यम
- आंध्र नाट्यम
- भमाकल्पम्
- वीरनाट्यम
- दप्पू
- टप्पेटा गुल्लू
- लम्बाडी, ढिम्सा
- कोलाट्टम
- बुट्टा बोम्मलु.
|
असम
- बिहु
- बिछुआ
- नटपूजा
- महारास
- कालीगोपाल
- बगुरुम्बा
- नागा नृत्य
- खेल गोपाल
- तबल चोंगली
- डोंगी
- झुमुरा होब्जनै
|
बिहार
- जटा-जटिन
- बखो-बखैन
- पंवरिया
- सामा चकवा
- बिदेसिया
|
गुजरात
- गरबा
- डांडिया रास
- टिप्पनी ज्यूरियुन
- भवाई
|
हरियाणा
- झूमर
- फाग
- डैफ
- धमाल
- लूर
- गुगा
- खोर
- गागोर
|
हिमाचल प्रदेश
- झोरा
- झाली
- छरही
- धामन
- छपेली
- महासू
- नाती
- डांगी
|
जम्मू और कश्मीर
- रऊफ
- हिकत
- मांडजस
- कूद दांडी नाच
- दमाली
|
कर्नाटक
- यक्षगान
- हुत्तारी
- सुग्गी
- कुनिथा
- करगा
- लम्बी
|
केरल
- कथकली (शास्त्रीय)
- ओट्टम थुलाल
- मोहिनीअट्टम
- Kaikottikali
|
महाराष्ट्र
- लावणी
- नकाता
- कोली
- लेज़िम
- गफ़ा
- दहिकाला दशावतार या बोहड़ा
|
ओडिशा
- ओडिसी (शास्त्रीय)
- सावरी
- घुमरा
- पेनका
- मुनारी
- छाऊ
|
पश्चिम बंगाल
- काठी
- गंभीरा
- ढली
- जात्रा
- बाउल
- मरासिया
- महल
- कीर्तन
|
पंजाब
- भांगड़ा
- गिद्धा
- डफ
- धामन
- भांड
- नक़ल
|
राजस्थान
- घुमर
- चकरी
- गणगोर
- झूलन लीला
- झूमा
- सुइसिनी
- घपाल
- कालबेलिया
|
तमिलनाडु
- भरतनाट्यम
- कुमी
- कोलाट्टम
- कावडी
|
उत्तर प्रदेश
- नौटंकी
- रासलीला
- काजरी
- झोरा
- चैपली
- जैता
|
उत्तराखंड
- गढ़वाली
- कुमायुंनी
- कजरी
- झोरा
- रासलीला
- चैपली
|
गोवा
- तरंगमेल
- कोली
- देखनी
- फुगड़ी
- शिग्मो
- घोडे
- मोदनी
- समयी नृत्य
- जगर
- रणमाले
- गोंफ,
- टोनन्या मेल
|
मध्य प्रदेश
- जावरा
- मटकी
- आदा
- खड़ा नाच
- फुलपति
- ग्रिडा नृत्य
- सेलालार्की
- सेलभदोनी
- मांच
|
छत्तीसगढ
- गौर मारिया
- पंथी
- राऊत नाचा
- पंडवानी
- वेदमती
- कापालिक
- भर्तृहरि चरित
- चंदैनी
|
झारखंड
- अलकप
- करमा मुंडा
- अग्नि
- झूमर
- जननी झूमर
- मर्दाना झूमर
- पाइका
- फगुआ
- हंटा नृत्य
- मुंडारी नृत्य
- सरहुल
- बराओ
- झिटका
- दंगा
- डोमकच
- घोरा नाच
|
अरुणाचल प्रदेश
- बुइया
- चलो
- वांचो
- पासी कोंग्की
- पोनुंग
- पोपिर
- बारदो छम
|
मणिपुर
- डोल चोलम
- थांग ता
- लाई हरोबा
- पुंग चोलोम
- खंबा थाइबी
- नुपा नृत्य
- रासलीला
- ख़ुबक इशी
- ल्हौ शा
|
मेघालय
- का शाद सुक माइन्सिएम
- नोंगक्रेम
- लाहो
|
मिजोरम
- चेराव नृत्य
- खुआलम
- चैलम
- सॉवलाकिन
- चौंग्लाइज़ोन
- ज़ंगतालम
- पार लाम
- सरलामकाई/सोलकिया
- त्लांग्लाम
|
नगालैंड
- रंगमा
- बांस नृत्य
- ज़ेलियांग
- Nsuirolians
- गेथिंगलिम
- Temangnetin
- हेतालेउली
|
त्रिपुरा
- होजागिरी
|
सिक्किम
- चू फात नृत्य
- सिकमारी
- सिंघी चाम या स्नो लायन नृत्य
- याक चाम
- डेन्ज़ोंग गनेन्हा
- ताशी यांगकु नृत्य
- खुकुरी नाच
- चुटकी नाच
- मारुनी नृत्य
|
लक्षद्वीप
- लावा
- Kolkali
- परीचकली
|